Kurbanın Mahiyeti

Kurban dinî bir terim olarak, Yüce Allah'a yakınlık sağlamak ve O'nun rızasına ermek için ibadet maksadıyla, belirli şartları taşıyan hayvanı belirlenen zaman diliminde usulüne uygun olarak kesmeyi ve bu amaçla kesilen hayvanı ifade eder. Kurban, İslam dinindeki başlıca ibadetlerden biri olup İslam ümmetinin şiarlarındandır. Kurbanın, bayram günlerinde kesilen "udhiyye kurbanı" ve hac ya da umre yapanların Harem bölgesinde kestikleri "hedy kurbanı" gibi çeşitleri bulunmaktadır.

Peygamberimiz (s.a.s.), meşru kılınmasından itibaren vefat edinceye kadar her yıl udhiyye kurbanı kesmiş (Tirmizi, "Edâhi", 11) ve Kurban Bayramında Allah katında en sevimli ibadetin kurban kesmek olduğunu, kurbanın kesilir kesilmez Allah katında makbul olacağını ve kurban edilen hayvanın boynuzu, tırnağı da dâhil olmak üzere her bir parçasının kişinin hayır hanesine yazılacağını ifade ederek bu ibadeti tavsiye etmiştir (Tirmizi, "Edâhi", 1; İbn Mace, "Edâhi", 2-3).

Kurbanlık Hayvanın Nitelikleri

• • Kurban olarak ancak koyun, keçi, sığır, manda ve deve kesilebilir. Bunların dışındaki hayvanlar kurban olarak kesilemezler.
• • Kurbanlık hayvanlarda kameri yıl esasına göre, devenin 5; sığır ve mandanın 2; koyun ve keçinin ise 1 yaşını doldurması şarttır. Bu yaşları tamamlamayan bir hayvan kurban olmaz. Fakat sadece koyun cinsi için bir istisna söz konusudur. Buna göre 6 ayını tamamlayan koyun, bir yaşını doldurmuş gibi gösterişli/iri olması halinde kurban edilebilir.
• • Koyun veya keçi sadece bir kişi adına kurban edilir. Deve, sığır ve manda ise bir kişiden yedi kişiye kadar ortak olarak kurban edilebilir. Bu durumda her bir kişinin hissesi yedide birden aşağıya düşmemelidir.
• • Kurban edilecek hayvan sağlıklı ve organları tam olmalıdır. Hayvandan beklenen maksadı tümüyle yok eden veya değerini azaltan kusurlar, hayvanın kurban olmasına engel teşkil eder.
• • Belirgin derecede hasta, yürüyemeyecek derecede zayıf veya topal, bir ya da iki gözü kör, boynuzlarının biri veya ikisi kökünden kırık, kulaklarının veya memelerinin yarısı kesik, dişlerinin tamamı veya çoğu dökük hayvanlardan kurban olmaz.
• • Hayvanın doğuştan boynuzsuz olması, sonradan yapılan bir müdahaleyle boynuzsuzlaştırılması, boynuzunun bir kısmının kırık olması, bir kulağının delik veya yırtılmış olması ve hafif topal olması kurban edilmesine engel değildir.
• • Etinden ya da hizmetinden yararlanmak amacıyla kısırlaştırılmış/iğdiş edilmiş hayvanlar da kurban olarak kesilebilir.

Kurban Keserken Dikkat Edilecek Hususlar

• 1. Kurban edilecek hayvanlara gerek kesim öncesi gerekse kesim yerine intikali esnasında iyi davranılmalı, eziyet görüp strese girmelerine sebep olacak davranışlardan sakınılmalıdır.
• 2. Kesim yeri ve çevre temizliği için gerekli tedbirler alınmalıdır.
• 3. Kesim gerçekleştirilirken hem kurbanlık hayvanın hem de kesimi gerçekleştirenlerin zarar görmemesi için gerekli tedbirler alınmalıdır.
• 4. Hayvanların bir diğerinin kesimini görecek şekilde yan yana bulundurulmamalarına azami özen gösterilmelidir.
• 5. Kurban kesimi için bıçak bileme vb. ön hazırlıklar hayvanın gözü önünde yapılmamalıdır.
• 6. Usûlüne göre bir kesim yapmış olmak için hayvanın yemek ve nefes borularıyla, iki atardamarından en az birinin kesilmesi gerekir.
• 7. Hayvan kesilirken besmele çekilmelidir.
• 8. Kesim sırasında, kanın akıp boşalmasını beklemeden omuriliğinin hemen kesilmesi mekruhtur.
• 9. Hayvanın canı çıkmadan başının gövdesinden ayrılmamasına ve derisinin yüzülmesi gibi diğer işlemlere başlanmamasına özen gösterilmelidir.
• 10. Hayvanlar ehil kişiler tarafından kesilmeli ve boğazlama işlemi süratli bir şekilde yerine getirilmelidir.

Vekâletle Kurban Organizasyonlarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• 1. Vekâletle kurban kestirmek isteyen kişinin, kesene vekâlet vermesi gerekir. Eğer kurban ibadetinin yerine getirilmesi hususunda bir kurum aracı kılınıyorsa bu durumda kurbanın satın alınması, kesilmesi ve dağıtılması gibi hususlarda kapsamlı bir vekâlet verilmelidir.
• 2. Küçükbaş bir hayvana birden fazla kişinin ortak olması ya da büyükbaş bir kurbanlığa yediden fazla kişinin hissedar olması caiz değildir.
• 3. Hayvan, kurban niyetiyle ve vekâlet veren kişi adına kesilmelidir.
• 4. Kurban hisselerine ortak olanların tamamının niyeti ibadet olmalıdır.
• 5. Kurbanlıklar, mutlaka kurban kesim günleri içerisinde kesilmelidir. Udhiyye kurbanının kesim zamanı, bayram günü bayram namazı kılındıktan sonra başlayıp bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar devam eder. Şâfiî mezhebine göre ise bayramın dördüncü günü güneş batıncaya kadar da kurban kesilebilir.
• 6. Kesim gerçekleştirilirken hem kurbanlık hayvanın hem de kesimi gerçekleştirenlerin zarar görmemesi için gerekli tedbirlerin alınması ve çevre temizliği gibi hususlara azami derecede dikkat edilmesi gerekir.
• 7. Hayvan kesim ücretleri veya organizasyon giderleri, kesilen kurbanlık hayvanların etleri, derileri veya sakatatından karşılanmamalı, bunlar ayrıca ödenmelidir.
• 8. Hissedarlar belirlenmeden hayvanların topluca kesilmesi caiz değildir.
• 9. Kurban etlerinin satılıp başka amaçlar doğrultusunda kullanılması doğru değildir. Vekâletle kurban kesen kuruluşlar, kesim öncesi henüz organize aşamasında kurban etlerinin satımını planlamamalıdır.
• 10. Ticari kuruluşlar, kurban organizasyonu kapsamında et satımını çağrıştıran uygulamalardan uzak durmalıdır.
• 11. Hissedarların etlerinden eksiltme yoluna gidilerek veya tahmini kilodan fazla gelen etler toplanarak yeni bir hisse oluşturulmamalıdır.
• 12. Kurban kesimi yurt içinde yerine getirilebileceği gibi yurt dışında da yerine getirilebilir. Bununla birlikte, imkânlar nisbetinde kurbanın yurt içinde kesimine öncelik verilmelidir.

Kurban İbadetiyle İlgili Doğru Bilinen Bazı Yanlışlar